{"id":17519,"date":"2023-08-20T22:23:27","date_gmt":"2023-08-20T15:23:27","guid":{"rendered":"https:\/\/hangtotgiare.com\/?page_id=17519"},"modified":"2023-11-16T21:44:01","modified_gmt":"2023-11-16T14:44:01","slug":"c16","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/","title":{"rendered":"Ch\u01b0\u01a1ng 16\u2014Nh\u1eefng cha \u00f4ng h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng"},"content":{"rendered":"<div class=\"dropdown\">\n<p><button onclick=\"myFunction()\" class=\"dropbtn\"><strong><span style=\"color: #800080;\">Ch\u01b0\u01a1ng 16\u2014Nh\u1eefng cha \u00f4ng h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng<\/span><\/strong><\/button><\/p>\n<div id=\"myDropdown\" class=\"dropdown-content\">\n<table>\n<tbody>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/\">Cu\u1ed9c \u0110\u1ea1i Chi\u1ebfn 1911<\/a><\/td>\n<td style=\"width:1%!important\">Trang<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/intro\/\">Gi\u1edbi thi\u1ec7u<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">5<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c1\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 1\u2014S\u1ef1 h\u1ee7y ph\u00e1 Gi\u00ea-ru-sa-lem<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">17<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c2\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 2\u2014S\u1ef1 b\u1eaft b\u1edb trong nh\u1eefng th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u1ea7u<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">39<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c3\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 3\u2014M\u1ed9t k\u1ef7 nguy\u00ean b\u00f3ng t\u1ed1i thu\u1ed9c linh<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">39<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c4\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 4\u2014Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Waldenses<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">49<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c5\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 5\u2014John Wycliffe<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">79<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c6\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 6\u2014Huss v\u00e0 Jerome<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">97<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c7\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 7\u2014S\u1ef1 ly khai c\u1ee7a Luther kh\u1ecfi Rome<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">120<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c8\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 8\u2014Luther tr\u01b0\u1edbc H\u1ed9i Ngh\u1ecb<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">145<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c9\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 9\u2014Nh\u00e0 C\u1ea3i Ch\u00e1nh Th\u1ee5y S\u0129<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">171<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c10\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 10\u2014Ti\u1ebfn \u0111\u1ed9 C\u1ea3i Ch\u00e1nh \u1edf \u0110\u1ee9c<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">185<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c11\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 11\u2014S\u1ef1 Ph\u1ea3n Kh\u00e1ng c\u1ee7a c\u00e1c L\u00e3nh Ch\u00faa<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">197<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c12\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 12\u2014Cu\u1ed9c C\u1ea3i Ch\u00e1nh Ph\u00e1p<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">211<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c13\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 13\u2014H\u00e0 Lan v\u00e0 Scandinavia<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">237<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c14\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 14\u2014Nh\u1eefng nh\u00e0 c\u1ea3i ch\u00e1nh Anh v\u1ec1 sau<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">245<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c15\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 15\u2014Kinh Th\u00e1nh v\u00e0 cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng Ph\u00e1p<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">265<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 16\u2014Nh\u1eefng cha \u00f4ng h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">289<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c17\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 17\u2014Ti\u1ec1n b\u00e1o c\u1ee7a bu\u1ed5i ban mai<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">299<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c18\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 18\u2014M\u1ed9t nh\u00e0 c\u1ea3i ch\u00e1nh M\u1ef9<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">317<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c19\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 19\u2014\u00c1nh s\u00e1ng qua b\u00f3ng t\u1ed1i<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">343<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c20\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 20\u2014M\u1ed9t cu\u1ed9c b\u1eebng t\u1ec9nh t\u00f4n gi\u00e1o v\u0129 \u0111\u1ea1i<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">355<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c21\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 21\u2014M\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o b\u1ecb ch\u1ed1i b\u1ecf<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">375<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c22\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 22\u2014C\u00e1c l\u1eddi ti\u00ean tri \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng nghi\u1ec7m<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">391<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c23\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 23\u2014\u0110\u1ec1n Th\u00e1nh l\u00e0 g\u00ec?<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">409<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c24\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 24\u2014Trong N\u01a1i Ch\u00ed Th\u00e1nh<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">423<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c25\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 25\u2014Lu\u1eadt ph\u00e1p c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi l\u00e0 b\u1ea5t bi\u1ebfn<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">433<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c26\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 26\u2014M\u1ed9t c\u00f4ng t\u00e1c c\u1ea3i ch\u00e1nh<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">451<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c27\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 27\u2014C\u00e1c cu\u1ed9c ch\u1ea5n h\u01b0ng hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">461<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c28\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 28\u2014\u0110\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed cu\u1ed9c \u0111\u1eddi<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">479<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c29\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 29\u2014Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a c\u00e1i \u00e1c<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">492<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c30\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 30\u2014S\u1ef1 th\u00f9 ngh\u1ecbch gi\u1eefa lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Satan<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">505<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c31\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 31\u2014T\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c \u00e1c linh<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">511<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c32\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 32\u2014L\u01b0\u1edbi b\u1eaby c\u1ee7a Satan<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">518<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c33\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 33\u2014V\u1ed1 l\u1eeba v\u0129 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">531<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c34\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 34\u2014Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi ch\u00fang ta kh\u00f4ng?<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">551<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c35\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 35\u2014T\u1ef1 do l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m b\u1ecb \u0111e d\u1ecda<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">563<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c36\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 36\u2014Cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t g\u1ea7n k\u1ec1<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">582<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c37\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 37\u2014Kinh Th\u00e1nh: m\u1ed9t b\u1ea3o h\u1ed9<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">593<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c38\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 38\u2014C\u1ea3nh b\u00e1o cu\u1ed1i c\u00f9ng<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">603<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c39\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 39\u2014Th\u1eddi k\u1ef3 ng\u1eb7t ngh\u00e8o<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">613<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c40\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 40\u2014D\u00e2n s\u1ef1 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i c\u1ee9u<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">635<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c41\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 41\u2014S\u1ef1 hoang t\u00e0n c\u1ee7a tr\u00e1i \u0111\u1ea5t<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">653<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c42\/\">Ch\u01b0\u01a1ng 42\u2014Cu\u1ed9c chi\u1ebfn k\u1ebft th\u00fac<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">662<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<tr><strong><\/p>\n<td style=\"width:99%!important;text-align:left\"><a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/appendix\/\">Ph\u1ee5 l\u1ee5c<\/a><\/td>\n<td class=\"bookmenu\">679<\/td>\n<p><\/strong><\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 C\u1ea3i Ch\u00e1nh Anh, d\u00f9 \u0111\u00e3 t\u1eeb b\u1ecf c\u00e1c gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a R\u00f4-ma, v\u1eabn gi\u1eef l\u1ea1i nhi\u1ec1u h\u00ecnh th\u1ee9c c\u1ee7a n\u00f3. V\u00ec v\u1eady, m\u1eb7c d\u00f9 th\u1ea9m quy\u1ec1n v\u00e0 t\u00edn \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a R\u00f4-ma b\u1ecb b\u00e1c b\u1ecf, kh\u00f4ng \u00edt c\u00e1c phong t\u1ee5c v\u00e0 nghi th\u1ee9c c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a H\u1ed9i th\u00e1nh Anh. Ng\u01b0\u1eddi ta cho r\u1eb1ng nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m; r\u1eb1ng d\u00f9 ch\u00fang kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c Kinh Th\u01b0 ra l\u1ec7nh, v\u00e0 do \u0111\u00f3 kh\u00f4ng thi\u1ebft y\u1ebfu, nh\u01b0ng ch\u00fang kh\u00f4ng b\u1ecb c\u1ea5m, ch\u00fang kh\u00f4ng x\u1ea5u xa v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t. Vi\u1ec7c tu\u00e2n gi\u1eef ch\u00fang c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng thu h\u1eb9p kho\u1ea3ng c\u00e1ch gi\u1eefa c\u00e1c h\u1ed9i th\u00e1nh C\u1ea3i Ch\u00e1nh gi\u00e1o v\u00e0 R\u00f4-ma, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng ch\u00fang s\u1ebd th\u00fac \u0111\u1ea9y vi\u1ec7c ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111\u1ee9c tin C\u1ea3i Ch\u00e1nh gi\u00e1o Tin L\u00e0nh b\u1edfi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo R\u00f4-ma. {GC 289.1}<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o th\u1ee7 v\u00e0 th\u1ecfa hi\u1ec7p, c\u00e1c l\u1eadp lu\u1eadn n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 thuy\u1ebft ph\u1ee5c. Nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m kh\u00e1c kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng t\u00ecnh nh\u01b0 v\u1eady. Vi\u1ec7c c\u00e1c phong t\u1ee5c n\u00e0y \u201cc\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng b\u1eafc c\u1ea7u qua v\u1ef1c th\u1eb3m gi\u1eefa R\u00f4-ma v\u00e0 C\u1ea3i Ch\u00e1nh\u201d (Martyn, quy\u1ec3n 5, trang 22), theo quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a h\u1ecd, l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eadp lu\u1eadn quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ch\u1ed1ng l\u1ea1i vi\u1ec7c tu\u00e2n gi\u1eef ch\u00fang. H\u1ecd xem ch\u00fang nh\u01b0 huy hi\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 n\u00f4 l\u1ec7 m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i tho\u00e1t v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh tr\u1edf l\u1ea1i. H\u1ecd l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp trong l\u1eddi Ng\u00e0i c\u00e1c quy \u0111\u1ecbnh chi ph\u1ed1i vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng Ng\u00e0i, v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do th\u00eam v\u00e0o hay b\u1edbt \u0111i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y. Ch\u00ednh s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a cu\u1ed9c b\u1ed9i \u0111\u1ea1o l\u1edbn lao l\u00e0 t\u00ecm c\u00e1ch b\u1ed5 sung th\u1ea9m quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi b\u1eb1ng th\u1ea9m quy\u1ec1n c\u1ee7a h\u1ed9i th\u00e1nh. R\u00f4-ma b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng c\u00e1ch ra l\u1ec7nh \u0111i\u1ec1u \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi kh\u00f4ng c\u1ea5m, v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng vi\u1ec7c c\u1ea5m \u0111i\u1ec1u Ng\u00e0i \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng ra l\u1ec7nh. {GC 289.2}<\/p>\n<p>Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec7t th\u00e0nh mong mu\u1ed1n tr\u1edf l\u1ea1i s\u1ef1 tinh s\u1ea1ch v\u00e0 \u0111\u01a1n s\u01a1 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng cho h\u1ed9i th\u00e1nh s\u01a1 khai. H\u1ecd coi nhi\u1ec1u phong t\u1ee5c \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp c\u1ee7a H\u1ed9i th\u00e1nh Anh l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e0i c\u1ee7a s\u1ef1 th\u1edd h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng, v\u00e0 h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 theo l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m tham gia v\u00e0o vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a n\u00f3. Nh\u01b0ng h\u1ed9i th\u00e1nh, \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh quy\u1ec1n d\u00e2n s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3, kh\u00f4ng cho ph\u00e9p b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng n\u00e0o v\u1edbi c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh. Vi\u1ec7c tham d\u1ef1 c\u00e1c bu\u1ed5i l\u1ec5 c\u1ee7a h\u1ed9i th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u1eadt ph\u00e1p y\u00eau c\u1ea7u, v\u00e0 c\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ee5 h\u1ecdp t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p b\u1ecb c\u1ea5m, d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh ph\u1ea1t t\u00f9 \u0111\u00e0y, l\u01b0u \u0111\u00e0y, v\u00e0 t\u1eed h\u00ecnh. {GC 290.1}<\/p>\n<p>V\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y, v\u1ecb vua v\u1eeba l\u00ean ng\u00f4i n\u01b0\u1edbc Anh tuy\u00ean b\u1ed1 quy\u1ebft t\u00e2m bu\u1ed9c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Thanh Gi\u00e1o \u201cph\u1ea3i tu\u00e2n th\u1ee7, ho\u1eb7c \u201c\u0111u\u1ed5i h\u1ecd ra kh\u1ecfi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c t\u1ec7 h\u01a1n.\u201d\u2014George Bancroft, L\u1ecbch S\u1eed Hoa K\u1ef3, ph\u1ea7n 1, ch\u01b0\u01a1ng 12, \u0111o\u1ea1n 6. B\u1ecb s\u0103n \u0111u\u1ed5i, b\u00e1ch h\u1ea1i v\u00e0 c\u1ea7m t\u00f9, h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ea5y h\u1ee9a h\u1eb9n n\u00e0o cho nh\u1eefng ng\u00e0y t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n trong t\u01b0\u01a1ng lai, v\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u0111\u1ebfn k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ai mu\u1ed1n ph\u1ee5ng s\u1ef1 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi theo ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m m\u00ecnh, \u201cn\u01b0\u1edbc Anh m\u00e3i m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00e1ng s\u1ed1ng.\u201d\u2014J. G. Palfrey, L\u1ecbch S\u1eed New England, ch\u01b0\u01a1ng 3, \u0111o\u1ea1n 43. M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi cu\u1ed1i c\u00f9ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u00ecm n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n \u1edf H\u00e0 Lan. H\u1ecd g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n, m\u1ea5t m\u00e1t, v\u00e0 b\u1ecb c\u1ea7m t\u00f9. \u00dd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a h\u1ecd b\u1ecb c\u1ea3n tr\u1edf, v\u00e0 h\u1ecd b\u1ecb ph\u1ea3n b\u1ed9i v\u00e0o tay k\u1ebb th\u00f9. Nh\u01b0ng s\u1ef1 ki\u00ean tr\u00ec b\u1ec1n b\u1ec9 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 chi\u1ebfn th\u1eafng, v\u00e0 h\u1ecd t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n tr\u00ean nh\u1eefng b\u1edd bi\u1ec3n th\u00e2n thi\u1ec7n c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a H\u00e0 Lan. {GC 290.2}<\/p>\n<p>Trong cu\u1ed9c tr\u1ed1n ch\u1ea1y, h\u1ecd \u0111\u00e3 b\u1ecf l\u1ea1i nh\u00e0 c\u1eeda, t\u00e0i s\u1ea3n, v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n sinh s\u1ed1ng. H\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1 \u1edf x\u1ee9 l\u1ea1, gi\u1eefa nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 phong t\u1ee5c kh\u00e1c bi\u1ec7t. H\u1ecd bu\u1ed9c ph\u1ea3i t\u00ecm \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p m\u1edbi v\u00e0 ch\u01b0a t\u1eebng th\u1eed \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm s\u1ed1ng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng trung ni\u00ean, \u0111\u00e3 d\u00e0nh c\u1ea3 \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u1ea5t \u0111ai, gi\u1edd ph\u1ea3i h\u1ecdc c\u00e1c ngh\u1ec1 c\u01a1 kh\u00ed. Nh\u01b0ng h\u1ecd vui v\u1ebb ch\u1ea5p nh\u1eadn t\u00ecnh c\u1ea3nh v\u00e0 kh\u00f4ng ph\u00ed th\u1eddi gian trong l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng hay than v\u00e3n. D\u00f9 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean b\u1ecb ngh\u00e8o \u0111\u00f3i b\u00f3p ngh\u1eb9t, h\u1ecd t\u1ea1 \u01a1n \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi v\u00ec nh\u1eefng ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho h\u1ecd v\u00e0 t\u00ecm th\u1ea5y ni\u1ec1m vui trong s\u1ef1 th\u00f4ng c\u00f4ng thu\u1ed9c linh kh\u00f4ng b\u1ecb qu\u1ea5y r\u1ea7y. \u201cH\u1ecd bi\u1ebft m\u00ecnh l\u00e0 nh\u1eefng l\u1eef h\u00e0nh, kh\u00f4ng qu\u00e1 ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, m\u00e0 ng\u01b0\u1edbc m\u1eaft l\u00ean tr\u1eddi, qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng y\u00eau d\u1ea5u c\u1ee7a h\u1ecd, v\u00e0 l\u00e0m d\u1ecbu t\u00e2m h\u1ed3n m\u00ecnh.\u201d\u2014Bancroft, ph\u1ea7n 1, ch\u01b0\u01a1ng 12, \u0111o\u1ea1n 15. {GC 290.3}<\/p>\n<p>Gi\u1eefa c\u1ea3nh l\u01b0u \u0111\u00e0y v\u00e0 kh\u00f3 kh\u0103n, t\u00ecnh y\u00eau v\u00e0 \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a h\u1ecd c\u00e0ng th\u00eam v\u1eefng m\u1ea1nh. H\u1ecd n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o c\u00e1c l\u1eddi h\u1ee9a c\u1ee7a Ch\u00faa, v\u00e0 Ng\u00e0i kh\u00f4ng b\u1ecf r\u01a1i h\u1ecd trong l\u00fac c\u1ea7n k\u00edp. C\u00e1c thi\u00ean s\u1ee9 c\u1ee7a Ng\u00e0i \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh h\u1ecd, \u0111\u1ec3 kh\u00edch l\u1ec7 v\u00e0 n\u00e2ng \u0111\u1ee1 h\u1ecd. V\u00e0 khi b\u00e0n tay \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ch\u1ec9 d\u1eabn h\u1ecd v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n, \u0111\u1ebfn m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u01a1i h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 l\u1eadp n\u00ean m\u1ed9t qu\u1ed1c gia cho ch\u00ednh m\u00ecnh, v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho con c\u00e1i h\u1ecd di s\u1ea3n qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a t\u1ef1 do t\u00f4n gi\u00e1o, h\u1ecd ti\u1ebfn b\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng ch\u00f9n b\u01b0\u1edbc, tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a s\u1ef1 quan ph\u00f2ng. {GC 291.1}<\/p>\n<p>\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi \u0111\u00e3 cho ph\u00e9p nh\u1eefng th\u1eed th\u00e1ch \u0111\u1ebfn v\u1edbi d\u00e2n Ng\u00e0i \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb h\u1ecd cho vi\u1ec7c ho\u00e0n th\u00e0nh \u00fd \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea7y \u00e2n \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a Ng\u00e0i \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd. H\u1ed9i th\u00e1nh \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ea1 xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng l\u00ean. \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi s\u1eafp b\u00e0y t\u1ecf quy\u1ec1n n\u0103ng c\u1ee7a Ng\u00e0i v\u00ec l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a h\u1ed9i th\u00e1nh, \u0111\u1ec3 ban cho th\u1ebf gi\u1edbi m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u00e1c r\u1eb1ng Ng\u00e0i s\u1ebd kh\u00f4ng b\u1ecf r\u01a1i nh\u1eefng ai n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o Ng\u00e0i. Ng\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u1ec3 khi\u1ebfn c\u01a1n th\u1ecbnh n\u1ed9 c\u1ee7a Sa-tan v\u00e0 m\u01b0u \u0111\u1ed3 c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb \u00e1c th\u00fac \u0111\u1ea9y vinh quang c\u1ee7a Ng\u00e0i v\u00e0 \u0111\u01b0a d\u00e2n Ng\u00e0i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t n\u01a1i an to\u00e0n. S\u1ef1 b\u00e1ch h\u1ea1i v\u00e0 l\u01b0u \u0111\u00e0y \u0111ang m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng cho t\u1ef1 do. {GC 291.2}<\/p>\n<p>Khi l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean bu\u1ed9c ph\u1ea3i t\u00e1ch kh\u1ecfi H\u1ed9i th\u00e1nh Anh, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Thanh Gi\u00e1o \u0111\u00e3 li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi nhau b\u1eb1ng m\u1ed9t giao \u01b0\u1edbc trang tr\u1ecdng, nh\u01b0 d\u00e2n t\u1ef1 do c\u1ee7a Ch\u00faa, \u201c\u0111\u1ec3 c\u00f9ng b\u01b0\u1edbc \u0111i trong m\u1ecdi \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i c\u1ee7a Ng\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0y t\u1ecf ho\u1eb7c s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0y t\u1ecf cho h\u1ecd.\u201d\u2014J. Brown, Nh\u1eefng Cha \u00d4ng H\u00e0nh H\u01b0\u01a1ng, trang 74. \u0110\u00e2y l\u00e0 tinh th\u1ea7n th\u1eadt c\u1ee7a C\u1ea3i Ch\u00e1nh, nguy\u00ean t\u1eafc s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a C\u1ea3i Ch\u00e1nh gi\u00e1o Tin L\u00e0nh. V\u1edbi m\u1ee5c \u0111\u00edch n\u00e0y, nh\u1eefng Ng\u01b0\u1eddi L\u1eef H\u00e0nh r\u1eddi H\u00e0 Lan \u0111\u1ec3 t\u00ecm m\u1ed9t ng\u00f4i nh\u00e0 \u1edf T\u00e2n Th\u1ebf Gi\u1edbi. John Robinson, m\u1ee5c s\u01b0 c\u1ee7a h\u1ecd, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 quan ph\u00f2ng ng\u0103n c\u1ea3n kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111i c\u00f9ng, trong b\u00e0i di\u1ec5n v\u0103n chia tay v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u \u0111\u00e0y \u0111\u00e3 n\u00f3i: {GC 291.3}<\/p>\n<p>\u201cAnh em, ch\u1eb3ng bao l\u00e2u n\u1eefa ch\u00fang ta s\u1ebd chia xa nhau, v\u00e0 Ch\u00faa bi\u1ebft li\u1ec7u t\u00f4i c\u00f3 c\u00f2n s\u1ed1ng \u0111\u1ec3 g\u1eb7p l\u1ea1i m\u1eb7t anh em hay kh\u00f4ng. Nh\u01b0ng d\u00f9 Ch\u00faa c\u00f3 \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 th\u1ebf hay kh\u00f4ng, t\u00f4i khuy\u00ean anh em tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi v\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean s\u1ee9 th\u00e1nh c\u1ee7a Ng\u00e0i, \u0111\u1eebng \u0111i theo t\u00f4i xa h\u01a1n m\u1ee9c t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111i theo \u0110\u1ea5ng Christ. N\u1ebfu \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi b\u00e0y t\u1ecf \u0111i\u1ec1u g\u00ec cho anh em qua b\u1ea5t k\u1ef3 c\u00f4ng c\u1ee5 n\u00e0o c\u1ee7a Ng\u00e0i, h\u00e3y s\u1eb5n s\u00e0ng ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u00f3 nh\u01b0 anh em t\u1eebng s\u1eb5n s\u00e0ng ti\u1ebfp nh\u1eadn b\u1ea5t k\u1ef3 Ch\u00e2n L\u00fd n\u00e0o t\u1eeb ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ee7a t\u00f4i; v\u00ec t\u00f4i r\u1ea5t tin r\u1eb1ng Ch\u00faa c\u00f2n nhi\u1ec1u Ch\u00e2n L\u00fd v\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng n\u1eefa s\u1ebd t\u1ecfa ra t\u1eeb l\u1eddi th\u00e1nh c\u1ee7a Ng\u00e0i.\u201d\u2014Martyn 5:70. {GC 291.4}<\/p>\n<p>\u201cV\u1ec1 ph\u1ea7n t\u00f4i, t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 than kh\u00f3c \u0111\u1ee7 v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ed9i th\u00e1nh C\u1ea3i Ch\u00e1nh, nh\u1eefng h\u1ed9i th\u00e1nh \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m d\u1eebng trong t\u00f4n gi\u00e1o, v\u00e0 hi\u1ec7n t\u1ea1i kh\u00f4ng ti\u1ebfn xa h\u01a1n c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 C\u1ea3i Ch\u00e1nh c\u1ee7a h\u1ecd. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo Luther kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecb thuy\u1ebft ph\u1ee5c v\u01b0\u1ee3t qua nh\u1eefng g\u00ec Luther \u0111\u00e3 th\u1ea5y; \u2026 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo Calvin, nh\u01b0 anh em th\u1ea5y, b\u1ecb k\u1eb9t l\u1ea1i n\u01a1i m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi \u1ea5y \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, d\u00f9 \u00f4ng ch\u01b0a th\u1ea5y h\u1ebft m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng than ti\u1ebfc; v\u00ec d\u00f9 h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng \u00e1nh s\u00e1ng r\u1ef1c r\u1ee1 v\u00e0 t\u1ecfa s\u00e1ng trong th\u1eddi c\u1ee7a h\u1ecd, h\u1ecd ch\u01b0a th\u1ea5u su\u1ed1t to\u00e0n b\u1ed9 \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi, nh\u01b0ng n\u1ebfu h\u1ecd c\u00f2n s\u1ed1ng b\u00e2y gi\u1edd, h\u1ecd s\u1ebd s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u00f3n nh\u1eadn th\u00eam \u00e1nh s\u00e1ng nh\u01b0 \u00e1nh s\u00e1ng h\u1ecd \u0111\u00e3 nh\u1eadn ban \u0111\u1ea7u.\u201d\u2014D. Neal, L\u1ecbch S\u1eed Nh\u1eefng Ng\u01b0\u1eddi Thanh Gi\u00e1o 1:269. {GC 292.1}<\/p>\n<p>\u201cH\u00e3y nh\u1edb giao \u01b0\u1edbc h\u1ed9i th\u00e1nh c\u1ee7a anh em, trong \u0111\u00f3 anh em \u0111\u00e3 \u0111\u1ed3ng \u00fd b\u01b0\u1edbc \u0111i trong m\u1ecdi \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i c\u1ee7a Ch\u00faa, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0y t\u1ecf ho\u1eb7c s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0y t\u1ecf cho anh em. H\u00e3y nh\u1edb l\u1eddi h\u1ee9a v\u00e0 giao \u01b0\u1edbc c\u1ee7a anh em v\u1edbi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi v\u00e0 v\u1edbi nhau, \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp nh\u1eadn b\u1ea5t k\u1ef3 \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 Ch\u00e2n L\u00fd n\u00e0o s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0y t\u1ecf cho anh em t\u1eeb l\u1eddi \u0111\u00e3 vi\u1ebft c\u1ee7a Ng\u00e0i; nh\u01b0ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi, t\u00f4i khuy\u00ean anh em, h\u00e3y c\u1ea9n th\u1eadn v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec anh em nh\u1eadn l\u00e0 Ch\u00e2n L\u00fd, v\u00e0 so s\u00e1nh, c\u00e2n nh\u1eafc n\u00f3 v\u1edbi c\u00e1c ph\u1ea7n Kinh Th\u01b0 Ch\u00e2n L\u00fd kh\u00e1c tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1ea5p nh\u1eadn; v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi C\u01a1 \u0110\u1ed1c v\u1eeba m\u1edbi tho\u00e1t ra t\u1eeb b\u00f3ng t\u1ed1i d\u00e0y \u0111\u1eb7c ch\u1ed1ng \u0110\u1ea5ng Christ nh\u01b0 v\u1eady, m\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft ho\u00e0n h\u1ea3o c\u00f3 th\u1ec3 b\u00f9ng ph\u00e1t ngay l\u1eadp t\u1ee9c.\u201d\u2014Martyn, quy\u1ec3n 5, trang 70, 71. {GC 292.2}<\/p>\n<p>Ch\u00ednh kh\u00e1t v\u1ecdng t\u1ef1 do l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m \u0111\u00e3 c\u1ea3m th\u00fac nh\u1eefng Ng\u01b0\u1eddi L\u1eef H\u00e0nh d\u0169ng c\u1ea3m \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi hi\u1ec3m nguy c\u1ee7a h\u00e0nh tr\u00ecnh d\u00e0i qua bi\u1ec3n c\u1ea3, ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng kh\u00f3 kh\u0103n v\u00e0 nguy hi\u1ec3m c\u1ee7a v\u00f9ng hoang d\u00e3, v\u00e0 v\u1edbi ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi, \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n M\u1ef9 cho m\u1ed9t qu\u1ed1c gia h\u00f9ng m\u1ea1nh. Tuy nhi\u00ean, d\u00f9 trung th\u1ef1c v\u00e0 k\u00ednh s\u1ee3 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi, nh\u1eefng Ng\u01b0\u1eddi L\u1eef H\u00e0nh v\u1eabn ch\u01b0a hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c nguy\u00ean t\u1eafc l\u1edbn lao c\u1ee7a t\u1ef1 do t\u00f4n gi\u00e1o. T\u1ef1 do m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 hy sinh r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 gi\u00e0nh l\u1ea5y cho ch\u00ednh m\u00ecnh, h\u1ecd kh\u00f4ng s\u1eb5n s\u00e0ng ban cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c m\u1ed9t c\u00e1ch b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng. \u201cR\u1ea5t \u00edt ng\u01b0\u1eddi, ngay c\u1ea3 nh\u1eefng nh\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 nh\u00e0 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c h\u00e0ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y, c\u00f3 kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u00fang \u0111\u1eafn v\u1ec1 nguy\u00ean t\u1eafc v\u0129 \u0111\u1ea1i \u1ea5y, l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a T\u00e2n \u01af\u1edbc, c\u00f4ng nh\u1eadn \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi l\u00e0 th\u1ea9m ph\u00e1n duy nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ee9c tin con ng\u01b0\u1eddi.\u201d\u2014Ibid. 5:297. Gi\u00e1o l\u00fd r\u1eb1ng \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi giao cho h\u1ed9i th\u00e1nh quy\u1ec1n ki\u1ec3m so\u00e1t l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m, v\u00e0 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh v\u00e0 tr\u1eebng ph\u1ea1t d\u1ecb gi\u00e1o, l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng sai l\u1ea7m \u0103n s\u00e2u nh\u1ea5t c\u1ee7a gi\u00e1o ho\u00e0ng. D\u00f9 c\u00e1c nh\u00e0 C\u1ea3i Ch\u00e1nh b\u00e1c b\u1ecf t\u00edn \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a R\u00f4-ma, h\u1ecd kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n tho\u00e1t kh\u1ecfi tinh th\u1ea7n b\u1ea5t khoan dung c\u1ee7a n\u00f3. B\u00f3ng t\u1ed1i d\u00e0y \u0111\u1eb7c m\u00e0 gi\u00e1o ho\u00e0ng, qua nhi\u1ec1u th\u1eddi \u0111\u1ea1i cai tr\u1ecb, \u0111\u00e3 bao ph\u1ee7 to\u00e0n th\u1ec3 C\u01a1 \u0110\u1ed1c gi\u00e1o, v\u1eabn ch\u01b0a ho\u00e0n to\u00e0n tan bi\u1ebfn. M\u1ed9t trong nh\u1eefng m\u1ee5c s\u01b0 h\u00e0ng \u0111\u1ea7u \u1edf thu\u1ed9c \u0111\u1ecba V\u1ecbnh Massachusetts n\u00f3i: \u201cCh\u00ednh s\u1ef1 khoan dung \u0111\u00e3 khi\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi tr\u1edf n\u00ean ch\u1ed1ng \u0110\u1ea5ng Christ; v\u00e0 h\u1ed9i th\u00e1nh kh\u00f4ng bao gi\u1edd b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i b\u1edfi vi\u1ec7c tr\u1eebng ph\u1ea1t d\u1ecb gi\u00e1o.\u201d\u2014Ibid., quy\u1ec3n 5, trang 335. Quy \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c thu\u1ed9c \u0111\u1ecba \u00e1p d\u1ee5ng r\u1eb1ng ch\u1ec9 c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean h\u1ed9i th\u00e1nh m\u1edbi c\u00f3 ti\u1ebfng n\u00f3i trong ch\u00ednh quy\u1ec1n d\u00e2n s\u1ef1. M\u1ed9t d\u1ea1ng h\u1ed9i th\u00e1nh qu\u1ed1c gia \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh, t\u1ea5t c\u1ea3 d\u00e2n ch\u00fang b\u1ecb y\u00eau c\u1ea7u \u0111\u00f3ng g\u00f3p h\u1ed7 tr\u1ee3 cho h\u00e0ng gi\u00e1o s\u0129, v\u00e0 c\u00e1c quan ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p tr\u1ea5n \u00e1p d\u1ecb gi\u00e1o. Nh\u01b0 v\u1eady, quy\u1ec1n l\u1ef1c th\u1ebf t\u1ee5c n\u1eb1m trong tay h\u1ed9i th\u00e1nh. Ch\u1eb3ng bao l\u00e2u, nh\u1eefng bi\u1ec7n ph\u00e1p n\u00e0y d\u1eabn \u0111\u1ebfn k\u1ebft qu\u1ea3 t\u1ea5t y\u1ebfu\u2014b\u00e1ch h\u1ea1i. {GC 292.3}<\/p>\n<p>M\u01b0\u1eddi m\u1ed9t n\u0103m sau khi th\u00e0nh l\u1eadp thu\u1ed9c \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u ti\u00ean, Roger Williams \u0111\u1ebfn T\u00e2n Th\u1ebf Gi\u1edbi. Nh\u01b0 nh\u1eefng Ng\u01b0\u1eddi L\u1eef H\u00e0nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean, \u00f4ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng t\u1ef1 do t\u00f4n gi\u00e1o; nh\u01b0ng kh\u00e1c v\u1edbi h\u1ecd, \u00f4ng th\u1ea5y\u2014\u0111i\u1ec1u m\u00e0 r\u1ea5t \u00edt ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u00e3 th\u1ea5y\u2014r\u1eb1ng t\u1ef1 do n\u00e0y l\u00e0 quy\u1ec1n b\u1ea5t kh\u1ea3 x\u00e2m ph\u1ea1m c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3, b\u1ea5t k\u1ec3 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a h\u1ecd. \u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm ki\u1ebfm Ch\u00e2n L\u00fd nhi\u1ec7t th\u00e0nh, c\u00f9ng v\u1edbi Robinson, cho r\u1eb1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o t\u1ea5t c\u1ea3 \u00e1nh s\u00e1ng t\u1eeb l\u1eddi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp nh\u1eadn. Williams \u201cl\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong C\u01a1 \u0110\u1ed1c gi\u00e1o hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i thi\u1ebft l\u1eadp ch\u00ednh quy\u1ec1n d\u00e2n s\u1ef1 d\u1ef1a tr\u00ean gi\u00e1o l\u00fd t\u1ef1 do l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m, b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng c\u00e1c \u00fd ki\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1p lu\u1eadt.\u201d\u2014Bancroft, ph\u1ea7n 1, ch\u01b0\u01a1ng 15, \u0111o\u1ea1n 16. \u00d4ng tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a quan ch\u1ee9c l\u00e0 ng\u0103n ch\u1eb7n t\u1ed9i ph\u1ea1m, nh\u01b0ng kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m so\u00e1t l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m. \u201cC\u00f4ng ch\u00fang ho\u1eb7c c\u00e1c quan ch\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh,\u201d \u00f4ng n\u00f3i, \u201cnh\u1eefng g\u00ec con ng\u01b0\u1eddi n\u1ee3 l\u1eabn nhau; nh\u01b0ng khi h\u1ecd c\u1ed1 g\u1eafng quy \u0111\u1ecbnh b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi, h\u1ecd \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 gi\u1edbi h\u1ea1n, v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 s\u1ef1 an to\u00e0n; v\u00ec r\u00f5 r\u00e0ng n\u1ebfu quan ch\u1ee9c c\u00f3 quy\u1ec1n \u0111\u00f3, h\u00f4m nay h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 ra l\u1ec7nh m\u1ed9t b\u1ed9 \u00fd ki\u1ebfn ho\u1eb7c ni\u1ec1m tin, v\u00e0 ng\u00e0y mai l\u1ea1i m\u1ed9t b\u1ed9 kh\u00e1c; nh\u01b0 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra \u1edf Anh d\u01b0\u1edbi c\u00e1c vua v\u00e0 n\u1eef ho\u00e0ng kh\u00e1c nhau, v\u00e0 b\u1edfi c\u00e1c gi\u00e1o ho\u00e0ng v\u00e0 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng kh\u00e1c nhau trong nh\u00e0 th\u1edd R\u00f4-ma; \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ni\u1ec1m tin tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ed1ng h\u1ed7n lo\u1ea1n.\u201d\u2014Martyn, quy\u1ec3n 5, trang 340. {GC 293.1}<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c tham d\u1ef1 c\u00e1c bu\u1ed5i l\u1ec5 c\u1ee7a h\u1ed9i th\u00e1nh thi\u1ebft l\u1eadp b\u1ecb y\u00eau c\u1ea7u d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh ph\u1ea1t ti\u1ec1n ho\u1eb7c t\u00f9 \u0111\u00e0y. \u201cWilliams ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i lu\u1eadt n\u00e0y; \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt t\u1ec7 nh\u1ea5t trong b\u1ed9 lu\u1eadt Anh l\u00e0 lu\u1eadt ch\u1ec9 bu\u1ed9c tham d\u1ef1 h\u1ed9i th\u00e1nh gi\u00e1o x\u1ee9. \u00c9p bu\u1ed9c con ng\u01b0\u1eddi h\u1ee3p nh\u1ea5t v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng kh\u00e1c, \u00f4ng coi l\u00e0 vi ph\u1ea1m c\u00f4ng khai quy\u1ec1n t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a h\u1ecd; l\u00f4i k\u00e9o nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng s\u00f9ng \u0111\u1ea1o v\u00e0 b\u1ea5t nguy\u1ec7n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng c\u00f4ng c\u1ed9ng, \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00f4ng ch\u1ec9 nh\u01b0 y\u00eau c\u1ea7u s\u1ef1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c gi\u1ea3\u2026. \u2018Kh\u00f4ng ai n\u00ean b\u1ecb bu\u1ed9c ph\u1ea3i th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng, ho\u1eb7c,\u2019 \u00f4ng th\u00eam, \u2018duy tr\u00ec m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng, tr\u00e1i v\u1edbi s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng \u00fd c\u1ee7a m\u00ecnh.\u2019 \u2018Sao!\u2019 nh\u1eefng \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00f4ng k\u00eau l\u00ean, ng\u1ea1c nhi\u00ean tr\u01b0\u1edbc quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a \u00f4ng, \u2018ng\u01b0\u1eddi lao \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 c\u00f4ng sao?\u2019 \u2018C\u00f3 ch\u1ee9,\u2019 \u00f4ng \u0111\u00e1p, \u2018t\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thu\u00ea h\u1ecd.\u2019\u201d\u2014Bancroft, ph\u1ea7n 1, ch\u01b0\u01a1ng 15, \u0111o\u1ea1n 2. {GC 294.1}<\/p>\n<p>Roger Williams \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh tr\u1ecdng v\u00e0 y\u00eau m\u1ebfn nh\u01b0 m\u1ed9t m\u1ee5c s\u01b0 trung th\u00e0nh, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng hi\u1ebfm c\u00f3, ch\u00ednh tr\u1ef1c kh\u00f4ng lay chuy\u1ec3n v\u00e0 nh\u00e2n t\u1eeb th\u1eadt s\u1ef1; nh\u01b0ng s\u1ef1 ph\u1ee7 nh\u1eadn ki\u00ean \u0111\u1ecbnh quy\u1ec1n c\u1ee7a quan ch\u1ee9c d\u00e2n s\u1ef1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ea9m quy\u1ec1n tr\u00ean h\u1ed9i th\u00e1nh, v\u00e0 y\u00eau c\u1ea7u t\u1ef1 do t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a \u00f4ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c dung th\u1ee9. Ng\u01b0\u1eddi ta l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u00e1p d\u1ee5ng gi\u00e1o l\u00fd m\u1edbi n\u00e0y s\u1ebd \u201cl\u1eadt \u0111\u1ed5 n\u1ec1n t\u1ea3ng nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.\u201d\u2014Ibid., ph\u1ea7n 1, ch\u01b0\u01a1ng 15, \u0111o\u1ea1n 10. \u00d4ng b\u1ecb k\u1ebft \u00e1n l\u01b0u \u0111\u00e0y kh\u1ecfi c\u00e1c thu\u1ed9c \u0111\u1ecba, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng, \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh b\u1ecb b\u1eaft, \u00f4ng bu\u1ed9c ph\u1ea3i tr\u1ed1n ch\u1ea1y, gi\u1eefa c\u00e1i l\u1ea1nh v\u00e0 b\u00e3o tuy\u1ebft c\u1ee7a m\u00f9a \u0111\u00f4ng, v\u00e0o khu r\u1eebng hoang vu. {GC 294.2}<\/p>\n<p>\u201cTrong m\u01b0\u1eddi b\u1ed1n tu\u1ea7n,\u201d \u00f4ng n\u00f3i, \u201ct\u00f4i b\u1ecb qu\u0103ng qu\u1eadt \u0111au \u0111\u1edbn trong m\u00f9a kh\u1eafc nghi\u1ec7t, kh\u00f4ng bi\u1ebft b\u00e1nh m\u00ec hay gi\u01b0\u1eddng ngh\u1ec9 l\u00e0 g\u00ec.\u201d Nh\u01b0ng \u201cnh\u1eefng con qu\u1ea1 \u0111\u00e3 nu\u00f4i t\u00f4i trong hoang m\u1ea1c,\u201d v\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2y r\u1ed7ng th\u01b0\u1eddng l\u00e0 n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n cho \u00f4ng.\u2014Martyn, quy\u1ec3n 5, trang 349, 350. Nh\u01b0 v\u1eady, \u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c tr\u1ed1n ch\u1ea1y \u0111au \u0111\u1edbn qua tuy\u1ebft v\u00e0 r\u1eebng kh\u00f4ng l\u1ed1i, cho \u0111\u1ebfn khi t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n v\u1edbi m\u1ed9t b\u1ed9 l\u1ea1c da \u0111\u1ecf m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 tin c\u1eady v\u00e0 y\u00eau m\u1ebfn khi c\u1ed1 g\u1eafng d\u1ea1y h\u1ecd Ch\u00e2n L\u00fd c\u1ee7a Tin L\u00e0nh. {GC 294.3}<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, sau nhi\u1ec1u th\u00e1ng thay \u0111\u1ed5i v\u00e0 lang thang, \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1edd v\u1ecbnh Narragansett, \u00f4ng \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng cho ti\u1ec3u bang \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 quy\u1ec1n t\u1ef1 do t\u00f4n gi\u00e1o. Nguy\u00ean t\u1eafc n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a thu\u1ed9c \u0111\u1ecba Roger Williams l\u00e0 \u201cm\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi n\u00ean c\u00f3 t\u1ef1 do th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi theo \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m m\u00ecnh.\u201d\u2014Ibid., quy\u1ec3n 5, trang 354. Ti\u1ec3u bang nh\u1ecf c\u1ee7a \u00f4ng, Rhode Island, tr\u1edf th\u00e0nh n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u00e1p b\u1ee9c, v\u00e0 n\u00f3 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng cho \u0111\u1ebfn khi c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a n\u00f3\u2014t\u1ef1 do d\u00e2n s\u1ef1 v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o\u2014tr\u1edf th\u00e0nh n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a M\u1ef9. {GC 295.1}<\/p>\n<p>Trong v\u0103n ki\u1ec7n v\u0129 \u0111\u1ea1i m\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta \u0111\u01b0a ra nh\u01b0 b\u1ea3n tuy\u00ean ng\u00f4n quy\u1ec1n l\u1ee3i c\u1ee7a h\u1ecd\u2014Tuy\u00ean Ng\u00f4n \u0110\u1ed9c L\u1eadp\u2014h\u1ecd tuy\u00ean b\u1ed1: \u201cCh\u00fang t\u00f4i coi c\u00e1c Ch\u00e2n L\u00fd n\u00e0y l\u00e0 hi\u1ec3n nhi\u00ean, r\u1eb1ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o d\u1ef1ng b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng; r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c T\u1ea1o H\u00f3a ban cho nh\u1eefng quy\u1ec1n b\u1ea5t kh\u1ea3 x\u00e2m ph\u1ea1m; trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u00f3 quy\u1ec1n s\u1ed1ng, t\u1ef1 do, v\u00e0 m\u01b0u c\u1ea7u h\u1ea1nh ph\u00fac.\u201d V\u00e0 Hi\u1ebfn Ph\u00e1p b\u1ea3o \u0111\u1ea3m, b\u1eb1ng nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n r\u00f5 r\u00e0ng nh\u1ea5t, s\u1ef1 b\u1ea5t kh\u1ea3 x\u00e2m ph\u1ea1m c\u1ee7a l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m: \u201cKh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u ki\u1ec3m tra t\u00f4n gi\u00e1o nh\u01b0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m b\u1ea5t k\u1ef3 ch\u1ee9c v\u1ee5 hay v\u1ecb tr\u00ed t\u00edn nhi\u1ec7m c\u00f4ng n\u00e0o t\u1ea1i Hoa K\u1ef3.\u201d \u201cQu\u1ed1c h\u1ed9i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ban h\u00e0nh lu\u1eadt li\u00ean quan \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c thi\u1ebft l\u1eadp t\u00f4n gi\u00e1o, ho\u1eb7c c\u1ea5m t\u1ef1 do th\u1ef1c h\u00e0nh t\u00f4n gi\u00e1o.\u201d {GC 295.2}<\/p>\n<p>\u201cNh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi so\u1ea1n th\u1ea3o Hi\u1ebfn Ph\u00e1p c\u00f4ng nh\u1eadn nguy\u00ean t\u1eafc v\u0129nh c\u1eedu r\u1eb1ng m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi m\u00ecnh v\u01b0\u1ee3t tr\u00ean lu\u1eadt ph\u00e1p con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 quy\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 b\u1ea5t kh\u1ea3 x\u00e2m ph\u1ea1m. Kh\u00f4ng c\u1ea7n l\u00fd lu\u1eadn \u0111\u1ec3 x\u00e1c l\u1eadp Ch\u00e2n L\u00fd n\u00e0y; ch\u00fang ta \u00fd th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3 trong l\u00f2ng m\u00ecnh. Ch\u00ednh \u00fd th\u1ee9c n\u00e0y, b\u1ea5t ch\u1ea5p lu\u1eadt ph\u00e1p con ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e3 n\u00e2ng \u0111\u1ee1 nhi\u1ec1u t\u1eed \u0111\u1ea1o qua tra t\u1ea5n v\u00e0 ng\u1ecdn l\u1eeda. H\u1ecd c\u1ea3m nh\u1eadn r\u1eb1ng b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi v\u01b0\u1ee3t tr\u00ean c\u00e1c s\u1eafc l\u1ec7nh con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ef1c thi th\u1ea9m quy\u1ec1n tr\u00ean l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m c\u1ee7a h\u1ecd. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t nguy\u00ean t\u1eafc b\u1ea9m sinh m\u00e0 kh\u00f4ng g\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 x\u00f3a b\u1ecf.\u201d\u2014T\u00e0i li\u1ec7u Qu\u1ed1c h\u1ed9i (Hoa K\u1ef3), s\u1ed1 seri 200, t\u00e0i li\u1ec7u s\u1ed1 271. {GC 295.3}<\/p>\n<p>Khi tin t\u1ee9c lan truy\u1ec1n qua c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ch\u00e2u \u00c2u, v\u1ec1 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u01a1i m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 h\u01b0\u1edfng k\u1ebft qu\u1ea3 lao \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 v\u00e2ng theo ni\u1ec1m tin l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m m\u00ecnh, h\u00e0ng ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed5 x\u00f4 \u0111\u1ebfn b\u1edd bi\u1ec3n T\u00e2n Th\u1ebf Gi\u1edbi. C\u00e1c thu\u1ed9c \u0111\u1ecba nhanh ch\u00f3ng gia t\u0103ng. \u201cMassachusetts, b\u1eb1ng lu\u1eadt \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, ch\u00e0o \u0111\u00f3n t\u1ef1 do v\u00e0 h\u1ed7 tr\u1ee3, b\u1eb1ng chi ph\u00ed c\u00f4ng, cho c\u00e1c C\u01a1 \u0110\u1ed1c nh\u00e2n thu\u1ed9c b\u1ea5t k\u1ef3 qu\u1ed1c t\u1ecbch n\u00e0o v\u01b0\u1ee3t \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng \u2018\u0111\u1ec3 tho\u00e1t kh\u1ecfi chi\u1ebfn tranh, n\u1ea1n \u0111\u00f3i, ho\u1eb7c s\u1ef1 \u00e1p b\u1ee9c c\u1ee7a k\u1ebb b\u00e1ch h\u1ea1i h\u1ecd.\u2019 Nh\u01b0 v\u1eady, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed1n ch\u1ea1y v\u00e0 b\u1ecb gi\u00e0y x\u00e9o \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u1eadt \u0111\u1ecbnh tr\u1edf th\u00e0nh kh\u00e1ch c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng.\u201d\u2014Martyn, quy\u1ec3n 5, trang 417. Trong hai m\u01b0\u01a1i n\u0103m k\u1ec3 t\u1eeb l\u1ea7n \u0111\u1ed5 b\u1ed9 \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1ea1i Plymouth, h\u00e0ng ngh\u00ecn Ng\u01b0\u1eddi L\u1eef H\u00e0nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh c\u01b0 \u1edf New England. {GC 296.1}<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau m\u00e0 h\u1ecd t\u00ecm ki\u1ebfm, \u201ch\u1ecd h\u00e0i l\u00f2ng v\u1edbi vi\u1ec7c ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng t\u1ed1i thi\u1ec3u b\u1eb1ng \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ti\u1ebft ki\u1ec7m v\u00e0 lao kh\u1ed5. H\u1ecd kh\u00f4ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi g\u00ec t\u1eeb \u0111\u1ea5t \u0111ai ngo\u00e0i ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng h\u1ee3p l\u00fd t\u1eeb c\u00f4ng t\u00e1c c\u1ee7a m\u00ecnh. Kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec5n c\u1ea3nh v\u00e0ng n\u00e0o bao ph\u1ee7 l\u1ed1i \u0111i c\u1ee7a h\u1ecd b\u1eb1ng h\u00e0o quang l\u1eeba d\u1ed1i\u2026. H\u1ecd h\u00e0i l\u00f2ng v\u1edbi s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 ch\u1eadm nh\u01b0ng \u1ed5n \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a ch\u00ednh th\u1ec3 x\u00e3 h\u1ed9i m\u00ecnh. H\u1ecd ki\u00ean nh\u1eabn ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng nh\u1eefng thi\u1ebfu th\u1ed1n c\u1ee7a v\u00f9ng hoang d\u00e3, t\u01b0\u1edbi cho C\u00e1i C\u00e2y c\u1ee7a T\u1ef1 Do b\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc m\u1eaft v\u00e0 m\u1ed3 h\u00f4i tr\u00e1n m\u00ecnh, cho \u0111\u1ebfn khi n\u00f3 b\u00e9n r\u1ec5 s\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ea5t.\u201d {GC 296.2}<\/p>\n<p>Kinh Th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a \u0111\u1ee9c tin, ngu\u1ed3n kh\u00f4n ngoan, v\u00e0 hi\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a t\u1ef1 do. C\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u0103m ch\u1ec9 trong gia \u0111\u00ecnh, tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc, v\u00e0 h\u1ed9i th\u00e1nh, v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 th\u1ec3 hi\u1ec7n qua s\u1ef1 ti\u1ebft ki\u1ec7m, tr\u00ed tu\u1ec7, s\u1ef1 tinh s\u1ea1ch, v\u00e0 ti\u1ebft \u0111\u1ed9. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng nhi\u1ec1u n\u0103m trong khu \u0111\u1ecbnh c\u01b0 Thanh Gi\u00e1o, \u201cm\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi say r\u01b0\u1ee3u, kh\u00f4ng nghe l\u1eddi th\u1ec1, ho\u1eb7c g\u1eb7p ng\u01b0\u1eddi \u0103n xin.\u201d\u2014Bancroft, ph\u1ea7n 1, ch\u01b0\u01a1ng 19, \u0111o\u1ea1n 25. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc c\u1ee7a Kinh Th\u00e1nh l\u00e0 nh\u1eefng b\u1ea3o \u0111\u1ea3m ch\u1eafc ch\u1eafn nh\u1ea5t cho s\u1ef1 v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a qu\u1ed1c gia. C\u00e1c thu\u1ed9c \u0111\u1ecba y\u1ebfu \u1edbt v\u00e0 c\u00f4 l\u1eadp ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh m\u1ed9t li\u00ean bang c\u00e1c ti\u1ec3u bang h\u00f9ng m\u1ea1nh, v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi kinh ng\u1ea1c nh\u1eadn th\u1ea5y s\u1ef1 b\u00ecnh an v\u00e0 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a \u201cm\u1ed9t h\u1ed9i th\u00e1nh kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u00e1o ho\u00e0ng, v\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng c\u00f3 vua.\u201d {GC 296.3}<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn b\u1edd bi\u1ec3n M\u1ef9 ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng, b\u1ecb th\u00fac \u0111\u1ea9y b\u1edfi nh\u1eefng \u0111\u1ed9ng c\u01a1 r\u1ea5t kh\u00e1c v\u1edbi nh\u1eefng Ng\u01b0\u1eddi L\u1eef H\u00e0nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean. D\u00f9 \u0111\u1ee9c tin v\u00e0 s\u1ef1 tinh s\u1ea1ch nguy\u00ean th\u1ee7y c\u00f3 s\u1ee9c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng r\u1ed9ng r\u00e3i v\u00e0 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a n\u00f3 ng\u00e0y c\u00e0ng gi\u1ea3m khi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 t\u00ecm l\u1ee3i th\u1ebf th\u1ebf t\u1ee5c gia t\u0103ng. {GC 296.4}<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh m\u00e0 c\u00e1c thu\u1ed9c \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u00e1p d\u1ee5ng, ch\u1ec9 cho ph\u00e9p th\u00e0nh vi\u00ean h\u1ed9i th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u c\u1eed ho\u1eb7c gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 trong ch\u00ednh quy\u1ec1n d\u00e2n s\u1ef1, d\u1eabn \u0111\u1ebfn nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 tai h\u1ea1i nh\u1ea5t. Bi\u1ec7n ph\u00e1p n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ef1 tinh s\u1ea1ch c\u1ee7a qu\u1ed1c gia, nh\u01b0ng n\u00f3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 tha h\u00f3a c\u1ee7a h\u1ed9i th\u00e1nh. Vi\u1ec7c tuy\u00ean x\u01b0ng t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n \u0111\u1ec3 c\u00f3 quy\u1ec1n b\u1ea7u c\u1eed v\u00e0 gi\u1eef ch\u1ee9c, khi\u1ebfn nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ec9 v\u00ec \u0111\u1ed9ng c\u01a1 ch\u00ednh tr\u1ecb th\u1ebf t\u1ee5c, gia nh\u1eadp h\u1ed9i th\u00e1nh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i trong tr\u00e1i tim. Do \u0111\u00f3, c\u00e1c h\u1ed9i th\u00e1nh ph\u1ea7n l\u1edbn g\u1ed3m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u1ea3i \u0111\u1ea1o; v\u00e0 ngay c\u1ea3 trong ch\u1ee9c v\u1ee5, c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ch\u1ec9 gi\u1eef c\u00e1c sai l\u1ea7m gi\u00e1o l\u00fd, m\u00e0 c\u00f2n ngu ng\u1ea1o v\u1ec1 quy\u1ec1n n\u0103ng \u0111\u1ed5i m\u1edbi c\u1ee7a Th\u00e1nh Linh. Nh\u01b0 v\u1eady, m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa ch\u1ee9ng minh nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 x\u1ea5u, th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y trong l\u1ecbch s\u1eed h\u1ed9i th\u00e1nh t\u1eeb th\u1eddi Constantine \u0111\u1ebfn nay, c\u1ee7a vi\u1ec7c c\u1ed1 g\u1eafng x\u00e2y d\u1ef1ng h\u1ed9i th\u00e1nh b\u1eb1ng s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, k\u00eau g\u1ecdi quy\u1ec1n l\u1ef1c th\u1ebf t\u1ee5c \u0111\u1ec3 h\u1ed7 tr\u1ee3 Tin L\u00e0nh c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng \u0111\u00e3 tuy\u00ean b\u1ed1: \u201cV\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ta kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u1ec1 th\u1ebf gian n\u00e0y.\u201d Gi\u0103ng 18:36. S\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa h\u1ed9i th\u00e1nh v\u00e0 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, d\u00f9 m\u1ee9c \u0111\u1ed9 nh\u1eb9 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, d\u00f9 c\u00f3 v\u1ebb \u0111\u01b0a th\u1ebf gian g\u1ea7n h\u1ed9i th\u00e1nh h\u01a1n, th\u1ef1c ch\u1ea5t ch\u1ec9 \u0111\u01b0a h\u1ed9i th\u00e1nh g\u1ea7n th\u1ebf gian h\u01a1n. {GC 297.1}<\/p>\n<p>Nguy\u00ean t\u1eafc v\u0129 \u0111\u1ea1i m\u00e0 Robinson v\u00e0 Roger Williams \u0111\u00e3 ki\u00ean quy\u1ebft b\u00eanh v\u1ef1c, r\u1eb1ng Ch\u00e2n L\u00fd l\u00e0 ti\u1ebfn tri\u1ec3n, r\u1eb1ng C\u01a1 \u0110\u1ed1c nh\u00e2n n\u00ean s\u1eb5n s\u00e0ng ch\u1ea5p nh\u1eadn m\u1ecdi \u00e1nh s\u00e1ng c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ecfa ra t\u1eeb l\u1eddi th\u00e1nh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi, \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e3ng qu\u00ean. C\u00e1c h\u1ed9i th\u00e1nh C\u1ea3i Ch\u00e1nh gi\u00e1o Tin L\u00e0nh \u1edf M\u1ef9\u2014v\u00e0 c\u1ea3 \u1edf ch\u00e2u \u00c2u\u2014\u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c \u00e2n l\u1edbn trong vi\u1ec7c nh\u1eadn c\u00e1c ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh c\u1ee7a C\u1ea3i Ch\u00e1nh, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ti\u1ebfn b\u01b0\u1edbc tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng C\u1ea3i Ch\u00e1nh. D\u00f9 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi trung th\u00e0nh th\u1ec9nh tho\u1ea3ng \u0111\u1ee9ng l\u00ean c\u00f4ng b\u1ed1 Ch\u00e2n L\u00fd m\u1edbi v\u00e0 ph\u01a1i b\u00e0y sai l\u1ea7m l\u00e2u \u0111\u1eddi, ph\u1ea7n l\u1edbn, nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i th\u1eddi \u0110\u1ea5ng Christ ho\u1eb7c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo gi\u00e1o ho\u00e0ng th\u1eddi Luther, h\u00e0i l\u00f2ng v\u1edbi vi\u1ec7c tin nh\u01b0 t\u1ed5 ti\u00ean h\u1ecd \u0111\u00e3 tin v\u00e0 s\u1ed1ng nh\u01b0 h\u1ecd \u0111\u00e3 s\u1ed1ng. Do \u0111\u00f3, t\u00f4n gi\u00e1o l\u1ea1i tho\u00e1i h\u00f3a th\u00e0nh h\u00ecnh th\u1ee9c; v\u00e0 c\u00e1c sai l\u1ea7m v\u00e0 m\u00ea t\u00edn \u0111\u00e1ng l\u1ebd b\u1ecb lo\u1ea1i b\u1ecf n\u1ebfu h\u1ed9i th\u00e1nh ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u01b0\u1edbc \u0111i trong \u00e1nh s\u00e1ng l\u1eddi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef l\u1ea1i v\u00e0 tr\u00e2n tr\u1ecdng. Nh\u01b0 v\u1eady, tinh th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3m th\u00fac b\u1edfi C\u1ea3i Ch\u00e1nh d\u1ea7n t\u00e0n l\u1ee5i, cho \u0111\u1ebfn khi nhu c\u1ea7u C\u1ea3i Ch\u00e1nh trong c\u00e1c h\u1ed9i th\u00e1nh C\u1ea3i Ch\u00e1nh gi\u00e1o Tin L\u00e0nh g\u1ea7n nh\u01b0 l\u1edbn b\u1eb1ng trong nh\u00e0 th\u1edd R\u00f4-ma th\u1eddi Luther. C\u00f3 c\u00f9ng c\u00e1i s\u1ef1 th\u1ebf t\u1ee5c v\u00e0 ngu ng\u1ea1o thu\u1ed9c linh \u1ea5y, s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00fd ki\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 thay th\u1ebf c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft con ng\u01b0\u1eddi cho l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a l\u1eddi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi. {GC 297.2}<\/p>\n<p>S\u1ef1 l\u01b0u h\u00e0nh r\u1ed9ng r\u00e3i c\u1ee7a Kinh Th\u00e1nh v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 m\u01b0\u1eddi ch\u00edn, v\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng l\u1edbn lao nh\u1edd \u0111\u00f3 t\u1ecfa ra tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp n\u1ed1i b\u1eb1ng s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng trong hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 Ch\u00e2n L\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eb7c kh\u1ea3i, ho\u1eb7c trong t\u00f4n gi\u00e1o th\u1ef1c nghi\u1ec7m. Sa-tan kh\u00f4ng th\u1ec3, nh\u01b0 c\u00e1c th\u1eddi \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc, gi\u1eef l\u1eddi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi kh\u1ecfi d\u00e2n ch\u00fang; n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t trong t\u1ea7m tay c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi; nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a m\u00ecnh, h\u1eafn khi\u1ebfn nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi xem nh\u1eb9 gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a n\u00f3. Con ng\u01b0\u1eddi b\u1ecf b\u00ea vi\u1ec7c tra c\u1ee9u Kinh Th\u01b0, v\u00e0 do \u0111\u00f3 ti\u1ebfp t\u1ee5c ch\u1ea5p nh\u1eadn c\u00e1c di\u1ec5n gi\u1ea3i sai l\u1ea7m, v\u00e0 gi\u1eef c\u00e1c gi\u00e1o l\u00fd kh\u00f4ng c\u00f3 n\u1ec1n t\u1ea3ng trong Kinh Th\u00e1nh. {GC 298.1}<\/p>\n<p>Th\u1ea5y th\u1ea5t b\u1ea1i trong n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u00e0n \u00e1p Ch\u00e2n L\u00fd b\u1eb1ng b\u00e1ch h\u1ea1i, Sa-tan l\u1ea1i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn k\u1ebf ho\u1ea1ch th\u1ecfa hi\u1ec7p \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c b\u1ed9i \u0111\u1ea1o l\u1edbn v\u00e0 s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u00e0 th\u1edd R\u00f4-ma. H\u1eafn \u0111\u00e3 d\u1eabn d\u1ee5 C\u01a1 \u0110\u1ed1c nh\u00e2n li\u00ean minh, kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1edbi d\u00e2n ngo\u1ea1i, m\u00e0 v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi, qua s\u1ef1 t\u1eadn t\u1ee5y v\u1edbi nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a th\u1ebf gian n\u00e0y, \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng t\u1ecf m\u00ecnh l\u00e0 k\u1ebb th\u1edd h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng th\u1eadt s\u1ef1 nh\u01b0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1edd t\u01b0\u1ee3ng ch\u1ea1m. V\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a s\u1ef1 li\u00ean minh n\u00e0y kh\u00f4ng k\u00e9m ph\u1ea7n tai h\u1ea1i so v\u1edbi c\u00e1c th\u1eddi \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc; ki\u00eau ng\u1ea1o v\u00e0 xa hoa \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng d\u01b0\u1edbi chi\u00eau b\u00e0i t\u00f4n gi\u00e1o, v\u00e0 c\u00e1c h\u1ed9i th\u00e1nh tr\u1edf n\u00ean tha h\u00f3a. Sa-tan ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u00f3p m\u00e9o c\u00e1c gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a Kinh Th\u00e1nh, v\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng s\u1ebd h\u1ee7y ho\u1ea1i h\u00e0ng tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi \u0111ang b\u00e9n r\u1ec5 s\u00e2u. H\u1ed9i th\u00e1nh \u1ee7ng h\u1ed9 v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng n\u00e0y, thay v\u00ec tranh chi\u1ebfn cho \u201c\u0111\u1ee9c tin \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c giao cho c\u00e1c th\u00e1nh \u0111\u1ed3 m\u1ed9t l\u1ea7n d\u1ee9t \u0111i\u1ec3m.\u201d Nh\u01b0 v\u1eady, c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 C\u1ea3i Ch\u00e1nh \u0111\u00e3 lao kh\u1ed5 v\u00e0 ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 b\u1ecb suy tho\u00e1i. {GC 298.2}<\/p>\n<div class=\"previous\">\n<a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c15\/\"><\/p>\n<div class=\"flex\">\n<svg class=\"reader-arrow h-100 ma0 pa0\" width=\"24\" height=\"24\" viewbox=\"0 0 24 24\" version=\"1.1\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path transform=\"rotate(180, 12, 12)\" stroke=\"none\" stroke-width=\"0\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-miterlimit=\"10\" fill=\"#888888\" d=\"M 9.07,17.44 L 14.4,12.1 14.4,12.1 C 14.6,11.91 14.6,11.59 14.4,11.4 L 9.09,6.08 9.09,6.08 C 8.7,5.7 8.7,5.08 9.09,4.69 L 9.09,4.69 9.09,4.69 C 9.47,4.31 10.09,4.31 10.47,4.69 L 16.85,11.07 16.85,11.07 C 17.24,11.46 17.24,12.09 16.85,12.49 L 10.49,18.85 10.49,18.85 C 10.09,19.24 9.46,19.24 9.07,18.85 L 9.07,18.85 9.07,18.85 C 8.68,18.46 8.68,17.83 9.07,17.44 Z M 9.07,17.44\"><\/path><\/svg>\n<\/div>\n<p><\/a>\n<\/div>\n<div class=\"next\">\n<a href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c17\/\"><\/p>\n<div class=\"flex\">\n<svg class=\"reader-arrow\" width=\"24\" height=\"24\" viewbox=\"0 0 24 24\" version=\"1.1\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path transform=\"rotate(0, 12, 12)\" stroke=\"none\" stroke-width=\"0\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-miterlimit=\"10\" fill=\"#888888\" d=\"M 9.07,17.44 L 14.4,12.1 14.4,12.1 C 14.6,11.91 14.6,11.59 14.4,11.4 L 9.09,6.08 9.09,6.08 C 8.7,5.7 8.7,5.08 9.09,4.69 L 9.09,4.69 9.09,4.69 C 9.47,4.31 10.09,4.31 10.47,4.69 L 16.85,11.07 16.85,11.07 C 17.24,11.46 17.24,12.09 16.85,12.49 L 10.49,18.85 10.49,18.85 C 10.09,19.24 9.46,19.24 9.07,18.85 L 9.07,18.85 9.07,18.85 C 8.68,18.46 8.68,17.83 9.07,17.44 Z M 9.07,17.44\"><\/path><\/svg>\n<\/div>\n<p><\/a>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers The Great Controversy 1911 Page Introduction 5 Chapter 1\u2014The Destruction of Jerusalem 17 Chapter 2\u2014Persecution in the First Centuries 39 Chapter 3\u2014An Era of Spiritual Darkness 39 Chapter 4\u2014The Waldenses 49 Chapter 5\u2014John Wycliffe 79 Chapter 6\u2014Huss and Jerome 97 Chapter 7\u2014Luther&#8217;s Separation From Rome 120 Chapter 8\u2014Luther Before the Diet&#8230;<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":17446,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"templates\/full-width.php","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"class_list":["post-17519","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers - Majority Text Bible<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers - Majority Text Bible\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers The Great Controversy 1911 Page Introduction 5 Chapter 1\u2014The Destruction of Jerusalem 17 Chapter 2\u2014Persecution in the First Centuries 39 Chapter 3\u2014An Era of Spiritual Darkness 39 Chapter 4\u2014The Waldenses 49 Chapter 5\u2014John Wycliffe 79 Chapter 6\u2014Huss and Jerome 97 Chapter 7\u2014Luther&#8217;s Separation From Rome 120 Chapter 8\u2014Luther Before the Diet...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Majority Text Bible\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-11-16T14:44:01+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"18 ph\u00fat\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/\",\"url\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/\",\"name\":\"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers - Majority Text Bible\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-08-20T15:23:27+00:00\",\"dateModified\":\"2023-11-16T14:44:01+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Spirit of Prophecy\",\"item\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"The Great Controversy 1911\",\"item\":\"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/#website\",\"url\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/\",\"name\":\"Majority Text Bible\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/#organization\",\"name\":\"Majority Text Bible\",\"url\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/hangtotgiare.com\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/logo-251x189-large.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/hangtotgiare.com\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/logo-251x189-large.png\",\"width\":888,\"height\":669,\"caption\":\"Majority Text Bible\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/mtb.online\/en\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers - Majority Text Bible","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers - Majority Text Bible","og_description":"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers The Great Controversy 1911 Page Introduction 5 Chapter 1\u2014The Destruction of Jerusalem 17 Chapter 2\u2014Persecution in the First Centuries 39 Chapter 3\u2014An Era of Spiritual Darkness 39 Chapter 4\u2014The Waldenses 49 Chapter 5\u2014John Wycliffe 79 Chapter 6\u2014Huss and Jerome 97 Chapter 7\u2014Luther&#8217;s Separation From Rome 120 Chapter 8\u2014Luther Before the Diet...","og_url":"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/","og_site_name":"Majority Text Bible","article_modified_time":"2023-11-16T14:44:01+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"18 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/","url":"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/","name":"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers - Majority Text Bible","isPartOf":{"@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/#website"},"datePublished":"2023-08-20T15:23:27+00:00","dateModified":"2023-11-16T14:44:01+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/c16\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/mtb.online\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Spirit of Prophecy","item":"https:\/\/mtb.online\/en\/spirit-of-prophecy\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"The Great Controversy 1911","item":"https:\/\/mtb.online\/vi\/spirit-of-prophecy\/the-great-controversy-1911\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Chapter 16\u2014The Pilgrim Fathers"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/#website","url":"https:\/\/mtb.online\/en\/","name":"Kinh Th\u00e1nh \u0110a S\u1ed1","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/mtb.online\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/#organization","name":"Kinh Th\u00e1nh \u0110a S\u1ed1","url":"https:\/\/mtb.online\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/hangtotgiare.com\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/logo-251x189-large.png","contentUrl":"http:\/\/hangtotgiare.com\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/logo-251x189-large.png","width":888,"height":669,"caption":"Majority Text Bible"},"image":{"@id":"https:\/\/mtb.online\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17519"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18220,"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17519\/revisions\/18220"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/17446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mtb.online\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}